Wat zijn de Berlageblokken?
De Berlageblokken zijn drie huizenblokken met daarin 169 sociale huurwoningen die aan het Javaplein staan, het hart van de Indische Buurt in Amsterdam. De panden zijn eigendom van Woningcorporatie Ymere, voorheen Woningbedrijf Amsterdam. Ymere heeft al meer dan 30 jaar geen onderhoud gepleegd aan de panden. Sinds de jaren negentig hebben Stadsdeel Zeeburg en Ymere zich hardgemaakt voor de sloop van de Blokken om ruimte te maken voor een grote supermarkt met parkeergarage op het Javaplein. Door inzet van o.a. buurtbewoners is de sloop tegengehouden en zijn de blokken in 2001 tot rijksmonument verklaard.
Tijdelijke Verhuur in de Berlageblokken
Omdat de Berlageblokken zogenaamd gesloopt zouden worden zijn vanaf 2000 de vaste bewoners uitgeplaatst en zijn daarvoor in de plaats tijdelijke huurders in de Berlageblokken komen wonen. Omdat tijdelijke huurders niet dezelfde rechtsbescherming genieten als gewone huurders bestaan er aparte regels voor tijdelijke verhuur en wordt tijdelijke verhuur door de gemeente geregeld via een vergunningensysteem. Basisregels bij tijdelijke verhuur zijn dat tijdelijke verhuur alleen ingezet mag worden bij sloop en ingrijpende renovatie. De minimale termijn voor tijdelijke verhuur is zes maanden, de maximale termijn twee jaar. Na twee jaar is er nog een verlenging mogelijke van een jaar. Na drie jaar mag een woning niet meer tijdelijke verhuurt worden.
Ymere geen goede huisvader
Ymere heeft sinds de start van de tijdelijke verhuur in 2000 alle regels voor tijdelijke verhuur overtreden. Een paar voorbeelden: Sommige bewoners hebben tot 2500 euro aan Ymere moeten betalen voor een tijdelijk huurcontract. De tijdelijke huurcontracten zijn niet altijd op de juiste wijzen opgesteld. Als de tijdelijke huurovereenkomsten verlopen vergeet Ymere keer op keer op tijde te reageren. Na maanden worden bewoners onder druk gezet om ongunstige gebruiksovereenkomsten 'om niet' te tekenen waardoor ze de weinige rechten die zij hebben verliezen. Bewoners die niet direct willen tekenen worden geïntimideerd door ze met uitzetting te bedreigen. De belofte van Ymere dat bewoners zeker tot de aanvang van de sloop of renovatie kunnen blijven wordt keer op keer geschonden. Bewoners worden verschillende keren gesommeerd hun woning op te leveren zonder dat daar een duidelijke reden voor bestaat. Als bewoners protesteren blijken ze telkens weer toch te mogen blijven. De hele situatie veroorzaakt al met al enorm veel onrust.
Ymere ontwikkeld ongewenste renovatieplannen
Nu slopen niet mag heeft Ymere nieuwe plannen ontwikkeld. Ymere wil met een grootscheepse renovatie de huidige goedkope sociale huurwoningen omzetten in huur- en koopwoningen en onzelfstandige studentenwoningen, die drie keer zo duur zullen zijn als nu. De bewoners zien de renovatie als ongewenst omdat deze alleen maar leidt tot een verhoging van de woonlasten en een afname van sociale huurwoningen. Normaal gesproken moet een meerderheid van de bewoners instemmen met renovatieplannen maar omdat hier sprake is van tijdelijke huurders denkt Ymere te kunnen doen waar zij zin in heeft. De woningen zouden ook op een veel goedkopere manier gerenoveerd kunnen worden door dertig jaar achterstallig onderhoud weg te werken en kleine verbeteringen aan te brengen zoals dubbel glas. Ymere wil hier echter niet aan. De tijdelijke verhuur is hiermee gaan functioneren als instrument om een ongewenste renovatie door te voeren.
Bewoners komen massaal in verzet.
Begin maart 2004 is de situatie in een stroomversnelling geraakt. Een van de gezinnen met kleine kinderen wordt onterecht op straat gezet. Dit gezin heeft geweigerd de voor haar onvoordelige gebruiksovereenkomst te tekenen en is tegen Ymere een juridische procedure begonnen omdat zij recht meent te hebben op een vast contract. Ymere zet het gezin uit met het argument dat het een huurachterstand heeft. Als blijkt dat zij deze huurachterstand niet aan kan tonen haalt Ymere, onder druk van groot bewonersprotest, bakzijl. Het gezin krijgt haar woning terug. De bewoners van een van de drie Berlageblokken krijgen rond dezelfde tijd te horen dat zij per 31 maart hun woning moeten verlaten. Ymere blijkt echter nogsteeds niet over de verplichte bouw en monumentvergunning te beschikken om te kunnen beginnen met de renovatie. Ook blijken studenten die via een extern bureau hun woning huren wel te mogen blijven. Dit bureau blijkt door Ymere ingehuurd te worden maar niet eens over een vergunning te beschikken om woningen te verhuren. Voor de bewoners is hiermee de maat vol. Zij hebben geweigerd hun woning te verlaten en zijn beginnen actie te voeren om aandacht te vragen voor hun situatie. In dit kader worden de Berlageblokken op 20 maart 2004 bezet verklaard door de bewoners. Om de sociale huurfunctie van de blokken te onderstrepen worden de op dat moment soms als maanden leegstaande woningen weer in gebruik genomen met ondersteuning van de kraakbeweging. Om de situatie politiek aan de kaak te stellen hebben de bewoners een 'Zwartboek Tijdelijke Verhuur Berlageblokken' opgesteld. Dit zwartboek wordt op 12 mei 2004 besproken in de Gemeenteraad van Amsterdam naast het rappot van de Dienst Wonen over de tijdelijke verhuur in de Berlageblokken.
Wat willen de bewoners van de Berlageblokken?
De aanpak van Ymere in de Berlageblokken is niet uniek. Op veel meer plekken in de Indische Buurt en Amsterdam worden bewoners uit hun huizen gejaagd om woonlastenverhogende renovaties en nieuwbouw te realiseren. Steeds meer sociale huurwoningen verdwijnen. De tijdelijke verhuur wordt bij veel projecten ingezet om de projecten doorgang te laten vinden. De Berlageblokken zijn slechts één voorbeeld van wat er allemaal mis is met de Nederlandse woningmarkt en tot welke wantoestanden dat in de praktijk leidt. De huurbescherming van mensen wordt steeds verder uitgehold doordat de schaduwwoonmarkt bestaande uit onderhuur, tijdelijke verhuur en antikraak steeds groter wordt en de legale sociale woonmarkt steeds kleiner. De gemeente die eigenlijk zou toe moeten zien op de tijdelijke verhuur schiet te kort. Controle en handhaving van de regels en procedures tijdelijke verhuur vinden niet tot nauwelijks plaats. Problemen met tijdelijke verhuur worden afgedaan als een geschil tussen huurder en verhuurder terwijl het eigenlijk een geschil tussen gemeente en verhuurder betreft. Er is een situatie ontstaan waarbij het voor Woningcorporaties geen gevolgen heeft regels niet na te leven zolang bewoners niet in verzet komen. Volgens de Bewoners van de Berlageblokken moet er dan ook een einde komen aan de afbraak van de sociale woningbouw en moet er beter worden toegezien op de tijdelijke verhuur. De goedkope sociale huurwoningen in de Berlageblokken moeten dan ook behouden blijven als zodanig en er moet een oplossing komen voor de bewoners van de Berlageblokken in de vorm van een vast contract op de huidige locatie.